"پەخشان" ھاوسەری مامۆستا عبدالرقیب یۆسف، شوێنەوارناس و مێژوونووسی گەورەی کورد بوو کە بە قسەی مامۆستا، گەورەترین پشتگیریشی بوو لە کارەکانیدا. پەخشان خانم بە داخەوە لە ١٧-١٢-٢٠٠٣  کۆچی دوایی کرد. مامۆستا ئەم داستانەی بۆ ئەو گوتوە کە ژنێکی نمونەیی بوو.

داستانەکە خۆی ٨٠ لاپەڕەیە و ئەوە بەشێکی کەمیەتی.

ئەوە داستانە لە ڕاستیدا پەخشانە شیعرە و نموونەیەکە لە بەیتی کوردیی سەردەمی نوێ. زمانی نووسینی مامۆستا ئاوێتەیەکی سەرکەوتووانەیە لە کرمانجیی ژووروو  و خواروو و تێیدا ئەو شوێنە مێژووییانە دەناسێنرێت کە مامۆستا  و پەخشان خانمی ڕەحمەتی لە چواربەشی کوردستاندا سەردانیان کردوون و لە چوارچێوەی گەشتەکەدا گەلێک ڕووداوی گرنگی مێژوویی گەلی کورد و ناوچەکانی جیاجیای کوردستانمان بۆ دەگێڕێتەوە.                                 

                                                         ماڵپەڕی ڕۆژھەڵات- بۆکان

 

داستانا "پەخشان"ێ

ئەرێ پەخشانێ! ئەزێ ل دنیاێ دنێرم منێ دد یت

روژەک خوشی یە، دوو روژ خەم و کول و دەردە

چارەنوسێ مروڤ مردن و ژێر خاک و عەردە

ھەمی ھەولی (گلگامێش)ێ پاشای سومەر وھەمی ھەوڵی (میر محێ) کورد د گەل قوبا فەلەکێ چونە بەیھودە

 تەنیا خدر پێغەمەر د کاری ئاڤا حەیاتێ د نێڤ بەینا خوە و مرنێ دا بکە دیوار و پەردە

وەکو خانا دەڤێ رێدا یەکی ھات ویەکی بار کر

***

ئەزآ دەست باڤێژم گوچان و کەشکولێ

ئەزآ ھلگرم بارآ خەم و کول و دەردان

 

ئەزآ سەرگەردان ل پەخشانا فریشتە و زولەیخایا زەمان دگەڕیم

 ل دەشت و کێو و گەرمێن و کوێستانان

 ل گوند و باژار و کوچەو کولانان

ل جھێن تاریخ و شوێنەوار و جوغرافیا و سەرھلدان و داستانان

بەلکو پەخشانآ ببینم و بزڤڕآ بو نێڤ مال و مندالان

ھەتا دنیاآ ل من بکە بەھەشت و کەیف و سەیرانان

***

ئەزآ د پێشدا ل پەخشانآ دگەڕیم د نێڤ کوردێن شبانکارە

ل سەر دەڤآ بەحرا خەلیج ژ باشورآ وولاتآ کوردان

  

منێ د گوت ئەرآ شڤانا توێ پەزێ خوە د گەڕینی ل دەشت و کێو و زوزانان

ئەرێ تە پەخشان نە دیتی یە ل سەر تو روبار و کانی و بێرمانان

پەخشان ل من و ندا بییە ئەزێ لێ دگە ڕم ل ھەمی وارو جھانان

 

شڤانێ شبانکارە د گوت پەخشان مێژوو دوستە کوردپەروەرە عاشقێ کوردستانە چویە چیا یێن بلند و زومێن رەنگین، چویە  بو  پەرستگەھا (بار نەوا)  ل  زوما (کاریان ) ل ھەرێما لورستانێ

***

شڤانێ شبانکارە د گوت ھەکە تە نە دیت

ئەوە چوە بو نێڤ کوردێن بەختیاری ل نەھاوەندێ,

ژوێ چوە بو دیتنا جھێ رەێەدخانا  گەردون ناسی ل تەنشتآ ( پەرستگەھا حەفت گەوھەرانێ ئاسمان) ل پایتەختێ دەولەتا میدیا  باژارێ ھەمەدانێ

ژوآ چوە بو دیتنا خانوی باڤێ زاناآ کورد (جمال الدین)ی ئەفغانی ل باژارێ (ئەسەد ئاباد)ا ھەمەدانآ نەک ئەسەد ئابادا ئەفغانستانێ

 

ژوآ چوە بو باژاڕێ (کەنگیوەرآ) بو پەرستگەھا مەزنا (ئەناھیتا) پارێزگارآ ژنان بو نزا و دوعا

ھەتا وآ ڕزگار بکە ژ دەردآ شێر پەنجەیا مال وێرانآ

***

منێ د گوت ئەرێ شڤانا حەکیما پەخشانم نەدیت

ئەز خولا مێ گوچانێ تەمە , گوچانێ تەل من گوچانێ نەبی موساێ کنعانییان

جھە کی دیتر پێشانێ من بدە ژ جھێن پیرۆز و تاریخییێن کوردستانآ

***

شڤانێ شبانکارە د گوت  بچو (دینەوەر )ا وێران جھێ رەێەد خانا فەلەکییا زاناآ کورد (ئەبو حەنیفەی دینەوەری) و  پایتەختێ

دەولەتا (حەسەن وەیھی) یا کوردان ل دیر زەمانێ

بچو کرمانشا بو چیاێ بێستونا فەرھادێ عاشقێ شیرینێ،

ھەکە تە نەدیت ھەڕە دەڤەرا (ئێلام ) وڵاتی (ھورمزان)و

دێوە کورد (قەدەم خێر) ا پشتکو ییان

ھەکە تە نەدیت ھەڕە باژارێ(مەندەلی) مالا (خالە رەمەزان شەفی)

جھێ کەیف و پێکەنینا تەو پەخشانێ

دەلێ لێ   دەلێ لێ   دەلێ ژارێ پەخشانێ                  

***

                        شڤانێ شبانکارە د گوت ئەگەر تە پەخشان نە دیت

ئەوە چوە بو باژاری سنە موزەخانا ھونەری تەلارساز و نەخش و نیگارێن کوردستانآ

چوە بۆ دیتنا (کاخێ خەسرەو ئاباد) و مزیەفتا (دارالإحسان) ومالا (ئەحمەدی حەواری نەسەب) و مەردوخ و عەباس کەمەندی و کتێبخانا حەسەن گوران،

چووە بو دیتنا مزگەوتا بچوکا فەقیاتی نالییێ شاعیر

ل نیزیک مالا باڤێ مامۆستای گەورە علا  ْالدین سەجادی ل پشت دار الاحسانێ 

                   

شڤانی شبانکارە  د گوت پەخشان عاشقێ ھونەرە چوە بو دیتنا تەلارە نەخشدارەکانی ئاێفی و موشیر دیوان وەکێـڵ و شیخ الاسلام و موجتەھدی و ێالحی ئەحمەد زادە و موزەفەر عەلی پەنا و خەسرەو بەخش و جەوھەری و توداری و شێخ غیاسی و تەلاری ێادق وەزیری و ھەمو تەلارە جوانەکانآ

چوە بو دیتنا کارە ھونەریەکانێ وەستا و نەقاشەکانێ سنە

نعمەتیان و وەستا عبداللاھێ شیرین دەست و نێراللاھێ نەجار باشی

و حاجی عەلییێ میعار باشی و حەبیب نەساو مەحمودی موئەسسی و عەباسێ تەوەکەلی و خوا کەرەم و ڕسد اللە و سەید ئیبراھیمێ وەستا باشییێ شارەوانی

چوە بو دیتنا گەڕەکە مێژویەکانی چوارباغ و قەڵا چوالان و ھەڵکەرایە بو گەرەکی قەتارچییان چوە بو دیتنا خانوی شکراللەی بابان, چوە بو دیتنا  مەدرەسا  زاناێ مەزن مەلا عبد العڤیمی سنەیی و بە ئەسڵ خەلکی بانێ

چوە بو ئاھەنگا تیمی موسیقاو گۆرانی کامکارانێ

ئەز عەڤدالێ تەمە عەڤدال عەڤدالم عەڤدال وەی ل منا عەڤدالا

دەلێ لێ   دەلێ لێ  دەلێ لێ  ژارآ پەخشانێ

 

 

                                                   ***